دانلود پایان نامه

همان‌طور که اشاره شد ابن قدامه این قول (عدم حرمت صدقه مستحبی بر پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله) را قبول ندارد و ایشان می‌گوید قول صحیح این است که حدیثی که دلالت بر هدیه و قرض گرفتن پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله دارد، دلالت بر اباحه صدقه مستحبی بر ایشان ندارد بلکه مراد حدیث مذکور303 این است، چیزهای که حقیقتاً جزء صدقه اموال نباشد، مثل قرض و هدیه و کار نیک نسبت به پیامبر ص، بر ایشان حرام نیست304
3. دیدگاه صاحب کتاب تبین الحقائق
در این کتاب آمده درباره‌ی حرمت صدقات به شخص پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله، فتوا داده که هیچ تفاوتی بین واجب و مستحب نیست حتی وقف هم بر ایشان حلال نیست در مقابل این قول، قول دیگری است که صدقه مستحبی را بر ایشان حلال می‌دانند و در مورد وقف هم اگر اسم موقوف علیه ذکر شود استفاده وقف برای هاشمیون جایز می‌دانند در غیر اینصورت جایز نیست305

احکام اخذ کفارات و نذورات و جزاء الصید و عشر الارض و غله الوقف، توسط فرد هاشمی از نگاه علمای اهل سنت.
مذهب حنفیه و مالکیه و شافعی به عدم جواز اخذ آن فتوا داده‌اند و دلیل آورده‌اند که بر محمد و آل او صلّی‌الله‌علیه‌وآله کفاره یمین و ظهار و قتل و جزا الصید و عشر الارض و غله الوقف، جایز نیست و حنابله در عدم جواز اخذ کفاره توسط فرد هاشمی، این کفارات شبیه زکات است و از ابویوسف، حنفی مذهب در مورد اخذ غله الوقف، درصورتی‌که وقف مخصوص بنی‌هاشم باشد فتوا به جواز داده است زیرا وقف برای اینها (بنی‌هاشم) به‌منزله وقف برای اغنیا است اما اگر گر وقف برای فقرا باشد و نامی از بنی‌هاشم برده نشود، این وقف جایز نیست.306
مذهب حنابله اخذ اموال وصیتی برای بنی‌هاشم جایز است زیر این اموال در حکم مستحبی است و بر نذورات هم همین حکم جاری است. به خاطر وجود اصل، این اموال وصیتی و نذری مستحبی محسوب می‌شوند و در مورد اخذ کفاره، فتوا به عدم جواز داده‌اند زیرا اصلاً این کفارات از زکات و اوساخ محسوب نمی‌کنند و شبیه صدقه مستحبی می‌دانند307
فروع یا ملحقات
در احکام فقهی اهل سنت، همانند امامیه هر حکمی از احکام فقهی دارای فروعات و ملحقاتی است که ما در این رساله به این امور می‌پردازیم.
فرع اول: صدقه دادن هاشمی به هاشمی
فقها در جواز و عدم جواز دفع زکات هاشمی به هاشمی اختلاف دارند و قول صحیح در این مورد قول به‌تفصیل است308
الف: قول به عدم جواز (صدقه هاشمی به هاشمی)
اگر بنی‌هاشم از بیت مال مسلمین و خمس بهره‌مند است، دفع زکات هاشمی به هاشمی جایز نیست زیرا پیامبر فرموده است که «انما هی اوساخ الناس» همانا صدقه چرک مردم است؛ بنابراین بنی‌هاشم از مردم هستند پس صدقه بر آنها حلال نیست.309
ب) قول به جواز
1. دلیل روایی
در مورد اینکه برخی قائلین به جایز بودن زکات هاشمی برای هاشمی دیگر، به حدیثی از عبّاس بن عبد المطلب استناد کرده‌اند که گفته است: «از رسول اکرم پرسیدم: ای رسول خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله همانا شما صدقات مردم را برای ما حرام گردانیدید آیا جایز است که برخی از ما ـ اهل‌بیت ـ زکات یا صدقات فرد دیگری را که او نیز از ما اهل‌بیت است دریافت و مصروف نماییم؟ آن حضرت فرمود آری این کار اشکالی ندارد باید گفت برخی از راویان این حدیث متهم هستند»310.
2. نقل فتوا
الف: مذهب حنفی
درالمنتقی آمده است: از امام ابوحنیفه نقل گردیده که گفته است: برای یک هاشمی جایز است که زکات (واجب و مستحبی) خود را به هاشمی مانند خود بدهد.311
ب: مذهب حنبلی
قول راجح از منظر ابن تیمیه آن است که برای بنی‌هاشم زکات گرفتن از هاشمیین جایز است.312
اگر فرد هاشمی فقیر و نیازمند باشد و از بیت‌المال بهره‌مند نیست که شأن و مرتبه‌ی او در این زمان و در تمام بلاد مسلمین حفظ شود و چیزی برای او یافت نمی‌شود که خود را از گرسنگی نجات دهد، در این صورت فرد هاشمی اگر زکات خود را به هاشمی‌ دهد اولی و بهتر است که زکات خود را به غیرهاشمی دهد.313
فرع دوم: حکم پرداخت زکات فطره؛ به بنی‌هاشم
الف: شروط استفاده هاشمی از زکات فطره
آِیا بنی‌هاشم درصورتی‌که فقیر باشند و مالی جهت معیشت خود به دست نمی‌آورند و از بیت‌المال هم تأمین نمی‌شوند، می‌تواند از زکات فطره استفاده کنند؟
ابن صالح در جواب به این سؤال گفته است که به خاطر روایت از نبی اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله که صدقه برآل محمد حلال نیست زیرا چرک مردم است بنابراین روایت مطلق صدقات چه صدقه و زکات فطره و یا مال بر بنی‌هاشم و آل محمد حرام است.314
ب: فتوای ابن تیمیه در مورد زکات فطره
فقط ابن تیمیه این‌گونه فتاوا داده است که درصورتی‌که بنی‌هاشم از خمس محروم باشند صدقه زکات به آنها داده می‌شود تا اینکه احتیاجات خود را برطرف کنند دادن زکات و صدقه به آنها بهتر از این است که به‌طرف مردم دست گدایی دراز کنند.
فرع سوم: حکم صدقه بر عمال از بنی‌هاشم
بسیاری از فقها، «هاشمی نبودن» را نیز شرط لازم برای تصدی امور زکات دانسته‌اند: ولی با این وجود، در جواز وعدم جواز مسئولیت‌پذیری فرد هاشمی به‌عنوان متولی یا عامل بودن در امر زکوات بین برخی از فقهای اهل سنت اختلاف است و برخی صحت آن را مشروط به شر طی دانسته‌اند.
الف: دلیل بر عدم جواز
اکثر فقهای اسلامی معتقدند: سپردن مسئولیت‌های مربوط به زکات به خویشاوندان رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله (که همان بنی‌هاشم هستند) جایز نیست. ابوحنیفه قول صحیح نزد او عدم جواز
صدقه بر عمال هاشمی است مذهب مالکیه و شافعی و برخی از حنابله فتوا به عدم جواز داده‌اند و الخرقی گفته: «همانا صدقه بر بنی‌هاشم به‌عنوان عاملیت زکات صحیح نیست که پولی دریافت کند زیرا بنی‌هاشم به خاطر قرابتی که با رسول الله صلّی‌الله‌علیه‌وآله دارند از گرفتن این اجر به‌عنوان عاملیت زکات منزه هستند چون این نوع اجر شبیه چرک است»315
استدلال این گروه روایت فضل بن عباس و مطلب بن ربیعه است که بیانش، گذ‌‌شت.
ب: دلیل جواز
یکی از اندیشمندان به نام «ناصر»‌، به‌کارگیری بنی‌هاشم در امور و مسئولیت‌های مربوط به زکات و اعطای دستمزدی از این طریق به آنان را جایز دانسته و البته در قولی، امام شافعی و امام احمد بن حنبل نیز همین دیدگاه را تأیید و پذیرفته‌اند. قاضی ابویعلی پیرامون این مسئله می‌گوید: «به‌کارگیری کسانی چون بنی‌هاشم به خاطر خویشاوندی با رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله و بردگان و کفارـ که زکات گرفتن برای آنان حرام است ـ در امور مسئولیت‌های مربوط به زکات و تعیین دستمزد و حقوقی از این طریق به آنان، جایز است زیرا آنچه این افراد دریافت می‌کنند زکات نیست بلکه دستمزد و پاداش کاری است که انجام داده‌اند. به همین خاطر هم میزان مزد و اجرتی که افراد می‌گیرند متناسب با نوع و میزان کارشان متفاوت است.»316
در کتاب حاشیه ابن عابدین آمده که ابوحنیفه گفته است «همانا گرفتن زکات توسط فرد هاشمی، به‌عنوان عاملیت، مکروه است و حکم حرمت بر آن بار نمی‌شود.»317
فرع چهارم: شرایط دریافت صدقه
استفاده از صدقات واجب در چه صورتی بر بنی‌هاشم حلال می‌شود.
اکنون این سؤال مطرح می‌شود که: اگر بیت‌المال از اموال غنائم و فیء خالی باشد و یا زمام امور آن به دست کسی باشد که مانع از پرداخت آن سهم، به بنی‌هاشم، باشد و آیا جایز است که به آنان (بنی‌هاشم) زکات داده شود؟
1.دیدگاه حنفیه
این مذهب فتوا به جواز مطلق صدقه به بنی‌هاشم داده‌اند که هم‌زمان اضطرار و محرومیت از خمس و هم عدم آن را شامل می‌شود.
2.دیدگاه مالکیه
الف: محرومیت از خمس و خوف ضرر و زیان به بنی‌هاشم
برخی از مالکیه معتقدند: زمانی زکات دادن به بنی‌هاشم جایز نیست که سهم آنان از بیت‌المال (شامل فیء و غنائم) به آنان داده شود. در غیر این صورت، محرومیت از این دو منبع مالی و چنان چه خوف آن می‌رفته باشد که فقر به آنان زیان رساند نه‌تنها زکات دادن به آنان جایز است بلکه در این مورد آنان نسبت به سایرین اولویت دارند و زکات دادن به آنان بهتر است.318
ب) قرار گرفتن در مضیقه
برخی دیگر از مالکیه گفته‌اند: تنها درصورتی‌که بنی‌هاشم آن‌قدر مضیقه قرار گیرند که خوردن گوشت حیوان خود مرده برای آنان جایز گردد می‌توانند زکات دریافت کنند معنای این سخن آن است که حکم حرمت زکات برای بنی‌هاشم همچنان باقی است و فقط هنگام ضرورت همچون سایر محرمات برای آنان جایز می‌گردد.319
ج) ضعف ایمان و توکل
برخی دیگر گفته‌اند: در قرون اخیر یقین (و توکل) انسان‌ها به ضعف گراییده و لذا زکات دادن به بنی‌هاشم در این دوران مناسب‌تر است از این‌که آنان به خدمت ذمی یا کافر و یا شخصی فاجر درآیند و خدمت او را بکنند.320
3.دیدگاه شافعی
جواز دادن صدقه، در صورت محرومیت از خمس.
الف) ابوسعید اصطخری از شافعیه
می‌گوید: اگر حق آنان از خمس به آنها داده نشود زکات دادن به آنان جایز است زیرا دلیل محروم شدن آنان از زکات همین است که یک‌پنجم خمس به آنان تعلق گرفته و لذا وقتی از این حق محروم گردند. مسلماً واجب و ضروری خواهد بود که از اموال زکات سهمی به آنان داده شود.321
ب) امام نووی به نقل از رافعی
می‌گوید: محمدبن یحیی از یاران امام غزالی نیز بر همین قول رفته و این‌گونه فتوا داده است.322
4.حنابله
امام ابن‌تیمیه و قاضی یعقوب از حنابله نیز گفته‌اند: قول راجح آن است که وقتی بنی‌هاشم از خمس محروم گردند و سهم آنان از خمس غنائم و فی ء به آنها داده نشود در موضع نیاز و ضرورت قرار می‌گیرند و لذا گرفتن برای آنان جایز می‌شود.323
فرع پنجم: حکم صدقه بر زن‌های بنی‌هاشم
در تحریم و عدم تحریم صدقه بر زن‌های پیامبر دو قول وجود دارد.
الف) قول تحریم
قوال تحریم به روایتی که اخلال که مستند از ابن ابی میکه که خلد بن سعید بن العاص عایشه را به‌سوی سفره‌ای از صدقه، دعوت کرد پس عایشه سفره را پس زد و گفت من از آل محمد هستم و بر ما صدقه حلال نیست و این روایت دلالت بر تحریم صدقه بر زن‌های پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله می‌کند324.
ب) قول عدم تحریم و جواز بر زن‌های پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله
اقوال عدم تحریم در ظاهر کلام احمد و اصحاب یافت می‌شود همان‌طوری که عدم تحریم بر موالی، به خاطر وجود اخبار.325
اکثر مفسرین و علمای مذاهب اسلامی زنان را جز عشیره و نسب انسان بشمار نمی‌آورند علاوه بر این رأی اکثریت علمای اهل سنت بر این است که زن‌های پیامبر جز آل و اهل‌بیت پیامبر محسوب نمی‌شوند مضافاً بر این مطلب، اکثر اهل سنت به مضمون این روایت عمل نکرده‌اند بنابراین دادن صدقه به آنان جایز است.
ابوالحسن بن بطال در شرح بخاری گفته است تمام فقها اتفاق دارند که همانا زن‌های پیامبر (صلی‌الله علیه و آله وسلم) داخل آل پیامبر که صدقه بر آنها حرام است، نیستند.326
فرع ششم: حکم صدقه بر موالی بنی‌هاشم
الف ادله عدم جواز
جمهور اهل سنت دادن صدقه به موالی بنی‌هاشم جایز نمی‌دانند327.
دلیل او
ل: روایت ابی رافع
و دلیل جمهور روایتی از ابی رافع که او از پدرش نقل کرده ابو داوود و ترمذی از ابو رافع روایت کرده‌اند که وی گفته است: رسول اکرم صلّی‌الله‌علیه‌وآله مردی از بنی مخزوم را متولی امری از امور زکات نمود و به ابو رافع گفت: من را همراهی کن تا چیزی از مال زکات عاید تو شود.328
ابو رافع می‌گوید من گفتم بایستی از رسول خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله در این مورد سؤال کنم این کار را کردم و رسول گرامی اسلام در پاسخ فرمودند (ان مولی القوم من انفسهم و انّا اهل‌بیت لا تحلّ لنا الصّدقة) «همانا آزادشده‌های هر قوم از زمره‌ی آنان به‌حساب می‌آیند و چون زکات بر ما اهل‌بیت جایز نیست شما نیز که (مولی و) آزادشده ما هستی نمی‌توانی زکات دریافت کنی.» پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله صدقه را بر موالی بنی‌هاشم جایز ندانسته‌اند؛ چون موالی را از قوم خود دانسته‌اند329
دلیل دوم: عامل عصبه وتعصیب
بنی‌هاشم به‌عنوان «عصبه» می‌تواند از موالی خود ارث می‌برند لذا پرداخت صدقه به موالی جایز نیست علاوه بر این برخلاف کسانی که موالی جزئی خویشاوندان پیامبر نمی‌دانند وی قائلین به حرمت، موالی خویشاوندان قرابت پیامبر محسوب می‌شوند به دلیل

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید