بخش عمومی و یا مدیریت فردی باشد. لذا بدلیل تزلزل نظام ایلی، مشکلات اقتصادی و محدود بودن سرمایه، منافع غیر مستقیم و عوامل دیگر، تنها دولت دارای انگیزه و سرمایه لازم برای اجرای این طرحها بوده و امکان مشارکت بخش خصوصی در این زمینه محدود است. در پایان اینگونه نتیجهگیری نمود که مدیریت و بهرهبرداری از مراتع بهشدت تحت تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی، بویژه سیاستهای کلان اقتصادی قرار دارد (۲۵).
ازکیا (۱۳۷۴) با انجام تحقیقی بهبررسی ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فنی طرحهای مرتعداری در استانهای فارس و کهکیلویه و بویراحمد پرداخته و نتایج زیر دست پیدا کرده است:
۱- روشن نبودن وضعیت مالکیت مراتع یکی از مشکلات اساسی اجرای طرحهای مرتعداری است، برای رفع این مشکل باید مالکیت در منابع طبیعی را قانونمند ساخت.
۲- یافتههای مطالعات میدانی حکایت از آن دارد که طرهای مرتعداری فردی در بسیاری از جنبه‌های مدیریت بهرهبرداری از قبیل تصمیمگیری، اعتبار، تخصیص منابع، اجرا، ایجاد انگیزه و ارتقاء کیفیت مرتع موفقتر و پایدارتر از طرحهای مشاعی و تعاونی است.
۳- جهت جلوگیری از تبعات حاصل از اسکان پراکنده، منبعث از اجرای طرحهای مرتعداری مانند مهاجرت خانوادههای عضو طرحهای مرتعداری به شهرها، توصیه میشود در مکان یابی طرحها به‌گونهای عمل شود که پراکندگی مکانی طرحها به حداقل کاهش یابد.
۴- در تعیین حد مطلوب واگذاری مراتع باید به ابعاد معیشتی و رفاهی دامدار از یکطرف و پتانسیل‌های تولید در مرتع از طرف دیگر توجه کافی بهعمل آید
۵- در تهیه طرحهای مرتعداری برخورداری از دانش بومی ضرورت دارد. برای دستیابی به این‌منظور باید دیدگاههای نظری و عملی کارشناسان با دانش بومی و اندوختههای تجربی درهم آمیخته شود (۵).
دهقانسلماسی (۱۳۷۴) در بررسی مسایل و مشکلات طرحهای مرتعداری در استان سمنان نتیجه گرفت که عوامل متعددی مانند ضعف مالی مجریان، ضعف مطالعات و برنامهپذیری، عدم اطمینان به سودآوری اصلاح مراتع، نگرانی از عدم تثبیت قطعی مالکیت، عدم توجیه طرح، اقتصادی نبودن واحدهای بهرهبرداری، عدم اطمینان به ثبات برنامههای دولت، مشاعی بودن واحدهای بهرهبرداری و ناهماهنگی بین واحدهای دولتی از موانع اجرای طرحهای مرتعداری میباشند(۱۸).
همچنین بیان شد در حال حاضر آنچه در اجرای طرحهای مرتعداری مطرح است، عموماً اجرای اقداماتی با استفاده از اعتبارات دولتی میباشد. ناهماهنگی بین واحدهای دولتی علیرغم اینکه در آخرین ردیف مشکلات قرار دارد، از موانع جدی بر سر راه اجرای طرحها میباشد (۱۸).
ملکمحمدی (۱۳۷۴) سازههای مؤثر بر مشارکت روستائیان در طرحهای مرتعداری از دید متخصصین را مواردی چون استفاده از رهیافت تعاونی برای اجرای طرحهای مشارکتی، عدم صرف توجه به سودآوری طرحهای مشارکتی و توجه به آموزش و یادگیری مردم و مسئولین در طرحهای مشارکتی برای مردم، مشخص شدن شیوهها و سیاستهای انگیزشی برای جلب مشارکت مردمی، متجانس کردن اهداف مردم و مسئولین در طرحهای مشارکتی، تعیین میزان بهرهوری طرحهای مشارکتی برای مردم، مشخص کردن شیوهها و سیاستهای انگیزشی برای جلب مشارکت مردمی در هر منطقه، شناخت عوامل اجتماعی مؤثر در پیشبرد طرحهای مشارکتی، آموزش مردم قبل از تحویل طرحهای مشارکتی به آنان و آموزش مردم برای آشنایی با نقش منابع طبیعی عنوان کرده است (۳۶).
سنجری (۱۳۷۶) در بررسی مراتع عشایر کوچنده سیستان جهت دستیابی به تعدل پایدار دام و مرتع به این نتیجه دست یافت که وضع اقتصادی دامداران کوچرو علیرغم داشتن میانگین ۲۲۵ رأس دام به ازای هر خانوار مطلوب نیست و ۴۵% آنها فاقد درآمد خالص سالانه میباشند (۲۶).
موسوینژاد (۱۳۷۶) در بررسی اثر مدیریت در وضعیت، گرایش، تولید و ظرفیت مراتع استان سمنان نتیجه گرفتکه طرحهای مرتعداری با وجود تمامی مشکلات موجود از جمله طراحی و اجرای آن تاکنون در بهبود وضعیت، تولید، گرایش، ظرفیت و بهرهبرداری پایدار از مراتع مؤثر بودهاند و در صورت برطرف شدن مسایل و مشکلات موجود اعم از فنی، اقتصادی و اجتماعی نتایج بهتر و ملموستری را ارائه خواهد داد (۳۷).
رمضانی (۱۳۷۷) با ارزیابی خصوصیسازی مراتع در قالب طرحهای مرتعداری در استان فارس بیان نمود که بهترین حالت مالکیت برای مراتع به نظر مرتعداران واگذاری به صورت قطعی است و در صورت واگذاری قطعی، عملیات اصلاحی در مراتع به نحو بهتری انجام خواهد شد.
کارشناسان امر نیز بهترین حالت مالکیت مراتع را صدور پروانه چرایی میدانند زیرا با مالکیت به صورت پروانه چرایی نظارت دولت بر مراتع بیشتر خواهد شد.
وی بیان نمود در مراتع واگذار شده عملیات اصلاحی انجام نگرفته است که کارشناسان دلیل آن را عدم اجرای تعهدات مجریان دانستهاند، درحالیکه مرتعداران دلیل آنرا مشاع واگذار کردن طرحها میدانند. همچنین وضعیت درآمد دامداران در کوتاهمدت بهبود یافت که علت آن را افزایش سطح زیر کشت علوفه پیشبینی در طرح بوده است (۲۱).
شمسالدینی (۱۳۷۷) در بررسی اقتصادی سرمایهگذاریهای انجام شده در مراتع و تحلیل هزینه به فایده آنها در شهرستان ممسنی استان فارس بیان میدارد که نتایج حاصل از ارزیابی طرحها نشان میدهد که در وضعیت بدون انجام فعالیت دامداری ۹۰% طرحها از لحاظ اقتصادی توجیه‌ناپذیرند. ۳۰% از طرحها دارای نرخ بازده بین ۱۰-۲۰% میباشند که با توجه به نرخ تنزیل در نظر گرفته شده (۲۰%) از لحاظ اقتصادی توجیهپذیر هستند. تعداد ۴۵% از این طرها دارای نرخ بازدهی بین ۲۰-۳۰% میباشند و ۲۵% نیز دارای نرخ بازدهی بین ۴۰-۵۰% میباشند. در نتیجه ۷۰% از طرحهای ارزیابی شده دارای توجیه اقتصادی بودهاند. با توجه به این مطالب میتوان نتیجه گرفت سرمایهگذاری جهت اصلاح مرتع همراه با فعالیت دامداری دارای توجیه اقتصادی میباشند و سودآوری این طرحها در حدی است که میتوان بخش خصوصی را به مشارکت و سرمایه‌گذاری در این امر ترغیب نمود (۲۸).
طاهری (۱۳۷۷) در مطالعه ای با عنوان تحلیل اقتصادی طرحهای مرتعداری در استان مرکزی به نتایج زیر دست یافت:
۱- دولت باید نسبت به افزایش آگاهی بهرهبرداران (مرتعداران) و زمینهسازی شرکت آنها در کلاس‌های آموزشی و ترویجی اقدام نماید.
۲- نظر به اینکه اکثر ناظران و مجریان طرحها بهرهبرداری به صورت مشاعی از مراتع را یکی از مهمترین موانع اجرای طرحهای مرتعداری ذکر نمودهاند، ترتیبی اتخاذ شود که طرحهای مرتعداری در صورت امکان بهصورت فردی بهرهبرداری شوند.
۳- در این مطالعه مشکلات اجتماعی شامل پایین بودن سطح سواد دامداران و مرتعداران و تجاوز دامداران مجاور منطقه طرح، مشکلات اقتصادی از قبیل عدم توان مالی دامداران و مرتعداران برای سرمایهگذاری در امر اصلاح و احیای مراتع، عدم تأمین تسهیلات بانکی لازم، دیر بازده بودن سرمایهگذاری در مراتع، تنگناهای قانونی و مشکلات فنی نظیر عدم رعایت قرق، عدم تأمین آب شرب و عدم رعایت فصل چرا را از علل و عوامل مهم بر سر راه اجرای مناسب طرحهای مرتعداری میداند (۳۰).
سرداری (۱۳۷۸) در بررسی نقش شیوههای مختلف بهرهبرداری و مدیریت در استان چهارمحال و بختیاری به این نتیجه رسید که تفاوت معنیداری بین مراتع دارای طرح مرتعداری و مراتع بدون طرح مرتعداری در شرایطی که بر اجرای طرح نظارت نشده است مشاهده نمیگردد (۲۲).
مرادی (۱۳۷۸) در مطالعه خود در استان کهکیلویه و بویراحمد اقدام به تحلیل خصوصیسازی مراتع در قالب طرحهای مرتعداری نموده و به این نتیجه رسیده است که در تمامی طرحها دامداران مرتعدار علاوه بر جبران هزینههای مربوط به دامداری و مرتعداری از یک درآمد متناسب با حداقل معیشت خانوار برخوردار بودهاند (۳۴).
اسراری (۱۳۷۹) در مطالعهایکه بر روی ارزیابی اقتصادی سرمایهگذاریهای انجام شده در مراتع استان کردستان انجام داد به این نتیجه دست یافت که ۴۶ درصد از طرحها دارای توجیه اقتصادی نبودند. همچنین نتیجه گرفت که طرحهای مرتعداری همراه با فعالیت دامداری دارای سودآوری خوبی بودهاند. نتایج بدست آمده نشان داد که در صورت مدیریت صحیح و اجرای دقیق پروژه‌های اصلاحی و احیایی، طرحهای مرتعداری انجام شده توسط مرتعداران شهر سنندج میتواند کاملا اقتصادی و سودآور باشد (۷).
آرخی (۱۳۸۰) در رابطه با علل عدم مشارکت مرتعداران در طرحهای اصلاح و احیاء مراتع نشان داد که عدم همکاری بهرهبرداران از مراتع منطقه دارای دلایل تاریخی، سیاسی، اجتماعی و فنی است و نحوه برخورد دستگاههای اجرایی نیاز برای ایجاد زمینه در جهت عدم همکاری دخیل بوده است. در ارتباط با شرایط همکاری و مشارکت مرتعداران در آینده، هر دو مطالعه عمدهترین شرایط را در ارتباط با کمک‌های مالی و حمایتی دولت دانستهاند (۳).
آذرنیوند و همکاران (۱۳۸۰) در مطالعهای در مراتع سمنان در دو منطقه قشلاقی و ییلاقی به این نتیجه رسیدند که تولید و وضعیت مراتع دارای طرح مرتعداری با مراتع ممیزی شده در سطح ۱ درصد دارای اختلاف معنیدار هستند (۲).
انصاری و ثمری (۱۳۸۰) در بررسی عوامل و زمینههای تأثیرگذار بر میزان تمایل مرتعداران داشلیبرون گنبد به شرکت در اجرای اشکال سهگانه طرحهای مرتعداری یعنی افرازی، مشاعی و شرکت تعاونی مشخص شد که با افزایش تعداد دام درصد بهرهبردارانی که روش افرازی را بر روشهای تعاونی و مشاعی ترجیح میدهند، بیشتر شده است (۹).
خاتونآبادی و همکاران (۱۳۸۰) “عوامل بازدارنده در مشارکت دامداران در احیای مراتع آققلا در استان گلستان” را مورد بررسی قرار دادهاند. چهار عامل بازدارنده در چهار گروه آموزشی، اجتماعی، اقتصادی و برنامهریزی به عنوان مجموعهای از معیارها در نظر گرفته شد. بر اساس نظریات به ترتیب، عوامل آموزشی، اقتصادی، برنامهریزی و اجتماعی، بیشترین تأثیر را در عدم مشارکت دامداران داشته ولی بر پایه نظرات خود دامداران، به ترتیب اولویت، عوامل برنامهریزی، اقتصادی، آموزشی و اجتماعی، بیشترین اثر را در عدم مشارکتشان دارا بوده است (۱۲).
خلیلیان و شمسالدینی (۱۳۸۰) اثرات اجرای طرحهای مرتعداری بر شاخصهای توسعه پایدار را بررسی کردهاند. بر اساس این تحقیق اگرچه طرحهای مرتعداری سبب افزایش شاخصهای توسعه پایدار شدهاند اما تأثیر آنها در مقابل روند رو به تزاید تخریب منابع طبیعی بسیار کم و ناچیز است (۱۶).
شهیدزندی (۱۳۸۰) در تحقیقی ” عوامل مؤثر بر مشارکت دامداران در احیاء مراتع شهرستان بافت استان کرمان” را مورد بررسی قرار داده است. نتایج حاصله نشان میدهد که بین متغیرهای مستقل؛ نوع مالکیت مرتع، میزان تحصیلات دامدار، داشتن پروانه چرا و متغیر وابسته مشارکت دامداران، رابطه معنیداری وجود ندارد. ولی بین متغیرهای مستقل؛ شغل، درآمد، قشر اجتماعی، میزان همکاری دامداران، تعداد دام و متغیر وابسته میزان مشارکت دامداران، رابطه معنیدار و مستقیم

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید