دانلود پایان نامه

متوسط – توپوگرافی مسطح، از انتقال بوکسیت پس از تشکیل جلوگیری می‌نماید. توپوگرافی مناسب و زه‌کشی بالا بسیار حأیز اهمیت می‌باشد.
۷ – پوشیده شدن کانسار
پوشیده شدن کانسار به محض تشکیل توسط رسوبات بعدی، از فرسایش آن جلوگیری میکند.

۱- ۹-۲-۳ – کاربرد بوکسیت
اگرچه مدت زیادی از شناخت بوکسیت نمی‌گذرد ولی در مدت یک قرن اخیر تولید و مصرف آن روند افزایشی قابل توجهی داشته و در بیشتر شاخههای صنعتی مورد استفاده قرار میگیرد به طور کل می‌توان کاربرد‌های بوکسیت را به دو دسته زیر تقسیم نمود:
۱- مصارف متالُوژیکی: در حدود ۹۰- ۸۵ درصد از تولیدات جهانی بوکسیت برای تولید آلومینا به کار می‌رود که مهمترین روش تولید آن از بوکسیت، سیستم بایر می‌باشد.
۲- مصارف غیر متالُوژیکی: ۱۵ درصد بوکسیت به مصارف شیمیایی (تصفیه آب، سیمان، جاده‌سازی، جوشکاری و تهیه فولاد به عنوان مواد اولیه ) می‌رسد.

۱- ۹-۳- طبقه‌بندی بوکسیت‌ها
ذخائر بوکسیت از جنبه‌های مختلفی تقسیمبندی شده‌اند که از آن جمله میتوان لیتولوژی سنگ بستر، مورفولوژی، نحوه و شکل انباشتگی، موقعیت تکتونیکی و از نظر ژنتیکی نام برد. عمده‌ترین اهداف این ردهبندیها شناسایی بیشتر و سادهتر ذخائر بوکسیت و دستیابی سریع و اکتشاف بهتر آنها میباشد. لازم به ذکر است که برخی محققین در کشورهای خود بسته به نوع ذخائر موجود ردهبندیهای خاصی را مورد استفاده قرار میدهند. در این قسمت اشارهای به انواع ردهبندیها و ردهبندی (باردوسی، ۱۹۸۲)، توضیح داده خواهد شود.

۱-۹-۳-۱- تاریخچه طبقهبندی بوکسیت
فاکس۶،۱۹۲۳، بر اساس ژنز، بوکسیتها را به دو دسته لاتریتی و ترازورا طبقهبندی کرد. اولین بار هارازویتز۷، ۱۹۲۶، ذخائر بوکسیت را به دو دسته سیلیکات و کربناته تقسیم کرد. در کشور شوروی سابق تقسیم بندیهای متعددی برای بوکسیت بیان شده است که دارای مشکلات خاص خود میباشد که از ذکر آنها صرف نظر میکنیم. والتون۸، ۱۹۷۲، بر اساس مورفولوژی سنگ بستر بوکسیت‌ها را به دو دسته بوکسیت‌هایی که بر روی سنگ‌های آذرین و دگرگونی قرار دارند و بوکسیت‌هایی که بر روی سنگهای رسوبی قرار دارند تقسیم نمود. پترسون،۹ ۱۹۶۷، براساس شکل انباشتگی بوکسیتها را به انواع: الف- ذخائر لایهای که تقریاً مسطح هستند با ضخامت متغییر و نوع ب- ذخائر بین لایهای شامل لایهی غیر مداوم و عدسی موجود در داخل لایه رسی و نوع ج- نوع پاکتی که ذخیره در داخل فرو افتادگی سنگ بستر مثل آهک و دولومیت جای گرفتهاند تقسیمبندی نمود. تنیاکوف،۱۰ ۱۹??، بر مبنای مطالعات ژنتیکی و ژئوتکتونیک ذخائر بوکسیت را طبقهبندی کرد. از نظر ژنتیکی شامل: ذخائر لاتریتی، ذخائر بوکسیت با منشأ شیمیایی، ذخائر بوکسیت با منشأ هیدروترمال، ذخائر با منشأ بیوژنیک. از نظر ژئوتکتونیکی: ذخائر پلاتفرم، ذخائر ژئوسینکلینال و ذخائر دشت مغاکی میباشند.

۱-۹-۳-۲- طبقه‌بندی بر اساس لیتولوژی سنگ بستر
باردوسی (۱۹۸۲)، طبقهبندی سادهای بر اساس لیتولوژی سنگ بستر ارائه نموده و بوکسیت‌ها را به سه گروه کلی تقسیم نموده که شامل:
ذخائر لاتریتی: این ذخائر صرفاً روی سنگهای آلومینوسیلیکاته آذرین و دگرگونی، در نتیجه هوازدگی در آب و هوای گرم حارهای پدید میآیند.
ذخائر کارستی: این ذخائر بر روی فرو افتادگیهای سنگهای کربناته ایجاد میشوند.
ذخائر نوع تیخون: به صورت دگرشیب بر روی سنگهای آلومینوسلیکاته بدون این که ارتباط ژنتیکی با سنگهای زیرین داشته باشد قرار دارد به صورتی که این مواد به این محل حمل شدهاند.
به دلیل این که تقریباَ اکثر ذخائر بوکسیتی ایران از نوع کارستی میباشند به بررسی بیشتر این نوع از بوکسیتها میپردازیم. باردوسی ذخائر بوکسیت کارستی را به انواع : قزاقستان، آریج۱۱، سالنتو۱۲، تولسک۱۳، مدیترانهای و تیمان۱۴ تقسیم نمود که به بررسی هرکدام میپردازیم. درجدول (۱-۱)، مشخصات کاملتری از این تقسیم بندی ارئه شده است.
۱ – ذخائر نوع قزاقستان
این نوع ذخائر اولین بار در قزاقستان مشاهده شد و ویژگی مهم آنها وجود عدسیهای فراوان بوکسیت داخل مواد رسی و ماسهای، سیلتی و ذغالسنگ است. بیشتر این ذخائر دارای بستر آهکی با کارستی شدن متوسط میباشد.

۲- ذخائر نوع آریج
در قسمت پایین این ذخائر مواد رسی و مارن وجود دارد که به تدریج به بوکسیت تبدیل میشود . از نظر مورفولوژیکی این ذخائر بیشتر عدسی شکل و حجم اصلی سنگ میزبان آن را ماسهسنگ و رس -سنگ تشکیل میدهد مانند ذخائر یوگوسلاوی.
۳- ذخائر نوع سالنتو
این ذخائر از قطعات حمل شده بوکسیت و مواد رسی به عنوان ماتریکس تشکیل شده است که در حقیقت از فرسایش بوکسیت و مواد همراه، ضمن مخلوط شدن در مسیر حمل و نقل به وجود آمدهاند مانند بخشی از ذخائر چین و ایتالیا.
۴- ذخائر تولسک
این ذخائر دارای مشخصه ژئوشیمیایی همگن در تمامی قسمت‌های خود بوده، فاقد تیتان و شکل خاصی می‌باشند.
۵- ذخائر نوع مدیترانهای
این نوع ذخائر بیش از ۷۰ درصد بوکسیتهای کارستی را در بر میگیرند. این ذخائر از نظر سنگ شناسی، همگن و حاوی بوکسیت مرغوب میباشد و لایههای آهکی و آواری کمتری در آنها دیده میشود. بیشتر این ذخائر در بستر آهکی مربوط به محیط کم عمق و ریف یافت میشوند. عمل کارستی شدن میتواند قبل یا همزمان یا بعد از بوکسیت زایی نیز صورت بگیرد. وجود مواد رسی در سنگ بستر باعث کاهش قابلیت نفوذ آب شده در نتیجه عمل کارستی شدن خیلی ملایم میشود یکی از شواهد کارستی شدن تشکیل برش زیر ماده معدنی۱۵ است که شامل قطعات گوشه‌دار سنگ آهک یا دولومیت که با ماتریکس بوکسیت به هم چسپیده است. پوشش ذخائر بوکسیتی عدسی شکل در نتیجه فشرده شدن بوکسیت در اثر فشار مواد بالایی یا ادامه کارستی شدن هم زمان با بوکسیتی شدن سبب ایجاد حالتی نعلبکی شکل می‌شود. در نتیجه ضخامت در وسط فروافتادگی در مرکز آن چند متر بیشتر می‌شود. وجود این حالت معیار مناسبی برای پیجویی بوکسیتهای مدفون می‌باشد. (شهریاری، ۱۳۶?) چنین حالتی را در بوکسیتهای تویهدروار گزارش نموده است. در مورد رخساره سنگ پوش بوکسیتها میتوان گفت این ذخائر در اکثر موارد توسط یک سکانس پیشرونده پوشیده شده‌اند، به صورتی که از محیط دریاچهای آب شیرین یا مردابی شروع و به محیط شور لاگون و سپس محیط دریایی عمیق ختم میشوند، مانند گروه شمشک در البرز (سید امامی و همکاران، ۲۰۰۹).
بوکسیتهای مدیترانهای به صورتهای مختلف در بستر کربناته قرار میگیرند مانند :
نهشته های رشتهای: طول ماده معدنی چندین برابر عرض آن است
نهشتههای حوضهای: طول و عرض یکسان است ولی در منطقه کانه زایی پراکنده هستند. بیشترین ذخائر مدیترانه‌ای از این نوع هستند.
ذخائر لایهای شکل: این ذخائر بزرگترین ذخائر بوکسیت کارستی را تشکیل می‌دهند و طول آنها ممکن است به چند کیلومتر برسد.
ذخائر بلانکت: مخصوص ذخائر جوان بوده معمولاً بدون پوشش در اعماق بسیار کم قرار گرفتهاند مانند ذخائر بوکسیت جامائیکا.
ذخائر عدسی شکل: بیشتر ضخامت در قسمت میانی و به اطراف از ضخامت آن کاسته میشود مانند ذخائر بوکسیت مجارستان.
ذخائر گرابنی: در حقیقت در فرو افتادگیهای ناشی از حرکات تکتونیکی و گسلها پدید میآیند.
ذخائر درهای شکل: ذخیره در درههای قدیمی مدفون شدهاند و معمولا نادر هستند.
ذخائر قیفی شکل: این ذخائر در فروافتادگیهای مخروطی شکل قرار میگیرند.
ذخائر کیسه‌ای: در فروافتادگیهای پراکنده جای میگیرند.

۶- ذخائر نوع تیمان
این نوع ذخیره علاوه بر بوکسیت مقدار زیادی سنگ رسی – سیلتی – ماسه‌سنگی و همچنین کنگلومرا به همراه دارند و بیشتر به صورت لایهای شکل میباشند که بستر آهکی دچار کارستی شدن ضعیف است.

جدول ۱-۱- مشخصات انواع بوکسیت های کارستی (باردوسی، ۱۹۸?).

۱-۱۰ -کلیاتی در مورد بافت وساخت در بوکسیت‌ها
بافت عبارتست از شکل، اندازه و نحوه قرارگیری اجزای سازنده کانسنگ. باردوسی( ۱۹۸?) اجزای تشکیل دهنده بافت در بوکسیتها را به دو دسته کلی تقسیم نموده است که شامل :
?- واحدهای بافتساز زمینه: شامل سیمان که باعث چسبندگی اجزاء میگردد و ماتریکس که بر حسب اندازه دانهها به چهار گروه تقسیم میشوند. الف – ماتریکس پلیتومورفیک (کمتر از ۱۰ میکرون)، ب- ماتریکس گرانولار (۵ میکرون)، ث- ماتریکس پاتیومورفیک (۱۰۰ میکرون )، ج- ماتریکس ماکروکریستالین (بیش از ۱۰۰ میکرون).
?- واحدهای بافتساز متمایز: شامل کانیها، قطعات و ساختهای متمرکز (ندول و غیره ….) – کانیها شامل: کانیهای درجازا که نشانی از انحلال در آنها دیده نمیشود و کانیهای آواری که حاصل فرسایش و حمل و نقل به محیط هستند.
– قطعات شامل: خردههای کانسنگ بوکسیتی که در ابعاد مختلف بوده و آثار جابجایی و حمل و نقل را نشان میدهند.
– ساختهای متمرکز شامل: اوئیدها، پیزوئیدها، ندولها و کنکرسیونها که در شرایط خاصی داخل مجموعه تشکیل شده اند .
مهمترین بافتهای مشاهده شده در بوکسیتها عبارتند از:
الف – بافت‌های درجازا شامل: میکرو‌گرانولار، پلیتومورفیک، کلوفرمی، اویئدی، پیزوئیدی، ندولار و پسودو برش.
ب – بافتهای نابرجا شامل: میکروکلستیک، آرنایتی، دانه گرد، کنگلومرایی و برشی
۱-۱۱ – پراکندگی زمانی و مکانی بوکسیت‌های ایران
به طور کلی پراکندگی کانسارهای ایران در ۵ افق زمانی صورت گرفته که شامل پرمین، پرموتریاس، تریاس، تریاس – ژوراسیک، کرتاسه می‌باشد که افق پرموتریاس با ۳۶ درصد بیشترین پراکندگی را به خود اختصاص داده است (سهیلینیا، ۱۳۸۳). بوکسیتزایی در ایران از نظر زمانی و مکانی با توجه به خصوصیات چینهشناسی شامل موارد زیر میباشد:
۱ – بوکسیت پرمین: در زمان پرمین خشکیهای زیادی از ایران مانند زاگرس، ایران مرکزی و البرز پوشیده از دریا بود و حرکات شاقولی آن سبب پسروی و پیشروی دریا میشده است. در زمان پیشروی، کربناتها و در زمان پسروی، رسوبات آواری کمعمق بر جای میماند. همراه این چرخههای فرسایشی کانسارهای زیادی نهشته شدهاند که از جمله می‌توان به کانسار بوکسیت افق a جاجرم، کانسار بوکسیت شمال یزد و کانسار بوکسیت منطقه چکچک کرمان اشاره نمود.
۲ – بوکسیت پرمو‌ – تریاس: این نهشتهها در فاصله زمانی بین پرمین و تریاس بین دو سازند روته و الیکا ایجاد شدهاند از جمله مهمترین آنها میتوان ناحیه دوپلان چهار محال بختیاری، قشلاق و غیره .. را نام برد.
۳- بوکسیت تریاس: بین تریاس میانی و بالایی ضمن رویداد مهم کوهزایی سیمرین پیشین اتفاق افتاده است. مانند بوکسیتهای منطقه غرب یزد.
۴- بوکسیت تریاس – ژوراسیک: تمامی این بوکسیتها بر روی سازند الیکا و زیر سازند شمشک قرار دارند که احتمالاَ مربوط به

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید