صل از آن نیز مورد بحث خواهد بود.
کلید واژگان : تلقیح مصنوعی، لقاح، جنین اهدایی، نسب، توارث

مقدمه
یکی از روشهای درمان ناباروری و رساندن زوجین نابارور به هدف خود، یعنی همان صاحب فرزند شدن، اهدای جنین می باشد. این روش باعث شده تا مباحث پیچیده فقهی و حقوقی در زمینههایی چون، قرارداد میان طرفین، نسب و آثار ناشی از نسب، شرایط اهدا کنندگان و متقاضیان، حفظ رازداری و آیین دادرسی مربوطه به وجود آید .
هرچند که این روشهای درمان، پیشرفتهای عدیده ای را در حوزه پزشکی به دنبال داشت اما نتوانست موجب اقناع دانشمندان علوم دیگر شود و موجب بروز مشکلات و پرسشهایی در علوم اخلاقی، جامعه شناختی، روان شناسی و حقوق و فقه گردید که بسیاری از موارد هنوز بی جواب مانده است و نیازمند تحقیقات و تخصص بیشتری می باشد. ولی آنچه مسلم است استفاده از این روشها نیازمند پاسخ به موارد فوق و فراهم شدن بستر فرهنگی – اجتماعی، اعتقادی حاکم بر جامعه است که تا قبل از ابداع این تکنیک ها جایگاهی را به خود اختصاص نداده بود. بطور کلی بحث تولید مثل حساسیت و محدودیتهای قانونی و شرعی و اجتماعی خاصی را در فتاوا و فرهنگ اسلامی دارد. این تحولات و پیشرفتها به ویژه در باروری با دخالت عامل بیگانه، دیدگاههای مختلف اخلاقی، شرعی و قانونی را در رد یا پذیرش آن فراهم آورده و در این ارتباط نقش مذهب به عنوان عاملی تعیین کننده در مباحث مربوط به حقوق تولید مثل مورد توجه قرار گرفته است. این فناوری با سرعت عجیبی به پیش می رود. در این رابطه فتاوا و قوانین و محدودیتهای اخلاقی، نیاز به اظهار نظر و تدوین دارد و باید برای این امر تحقیق و تلاش بسیاری نمود که به کارگیری این روشها مغایرت با موازین شرعی و اصول حقوقی نباشد و نیز پاسخگوی مسائل اجتماعی و روان شناختی نیز باشد.
فرزندی که در نتیجه اهداء و دریافت جنین پا به عرصه گیتی می گذارد همانند هر شخص دیگری از کلیه حقوق مدنی متمتع می شود و دارای کلیه حقوق و تکالیفی است که اشخاص در طول زندگی خود از آنها بهره مند می شوند. بنابراین، طفل حاصل از جنین اهدایی حق دسترسی به اطلاعات ژنتیکی و سوابق خانوادگی خود را دارد.
همچنین درخصوص حفظ اسرار در این مورد به آنجا رسیدیم که کلیه مشخصات طرفین و نیز چنین ثبت و ضبط شود و تحت شرایطی باید کسانی که در این امر دخیل هستند از آن گاه گردند تا در صورت بروز مشکلات برای رفع آن اقدام نمایند.
نسبناشی از اهدای جنین از مباحث مهم این تحقیق است و با توجه به آیات و روایات و همچنین نظرات فقهی و حقوقی نتیجه این شد که پدر و مادر واقعی طفل همان پدر و مادر ژنتیکی یعنی صاحباناسپرم و تخمک میباشند.از آنجا که نسب طفل ناشی از اهدایجنین مشروع بوده، آثار نسب مشروع از جمله: نگهداری و تربیتطفل، ولایتقهری، نفقه و رابطهتوارث مطابق با قواعد و مقرراتحقوقی کشورمان خواهد بود.
مسائل مطرح شده در این تحقیق با استناد به منابع مهم فقهی مانند آیات و روایات و استفاده از نظریات علمای فقه و حقوق می باشد و به نظر نگارنده ، تحقیق و پژوهش در زمینه های جدید حقوقی از جمله موضوع مورد بحث ما هرچه بیشتر انجام شود ما را در ارائه پاسخی واحد و بدون شبهه در این زمینه یاری خواهد نمود.
این پایان نامه در سه بخش تنظیم شده است. در بخش اول به بیان مفاهیم و مبادی بحث پرداخته شده و تعریف، تاریخچه باروری مصنوعی و روشهای تلقیح مصنوعی، درمان نازائی و اشکال مختلف استفاده از رحم جایگزین آورده شده است . در بخش دوم در دو فصل نسب، توارث بحث شده است و در بخش آخر نیز حقوق و تکالیف دریافت کنندگان جنین و طفل ناشی از آن بحث شده است . و در آخر نتیجه گیری، پیشنهادات و منابع آورده شده است.
سوالات تحقیق
سوال اصلی
آیا حقوق و تکالیف جنین حاصل از لقاح مصنوعی با فرزند طبیعی تفاوت دارد یا خیر ؟ وجوه اشتراک وافتراق این کودکان چیست؟
سوالات فرعی
1. وضعیت نفقه کودکان متولد از تلقیح مصنوعی به چه صورت خواهد بود؟
2. وضعیت نسب کودکان متولد از تلقیح مصنوعی به چه صورت خواهد بود؟
3. وضعیت ارث کودکان متولد از تلقیح مصنوعی به چه صورت خواهد بود؟
4. حفظ و نگهداری اطلاعات مربوط به جنین اهدایی لزوماً به چه منظور و تا چه مرحله ای می باشد ؟
5. آثار حقوقی نسب ناشی از اهدا جنین، مانند نگهداری و تربیت طفل، حرمت نکاح، ولایت قهری طفل، نفقه وارث چگونه خواهد بود ؟
فرضیات
فرضیه اصلی
وظایف و تکالیف اهداء گیرنده جنین و طفل متولد شده از لحاظ نگهداری و تربیت و نفقه و احترام ، نظیر وظایف و تکالیف اولاد و پدر است.
فرضیات فرعی

دانلود پایان نامه
برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  40y.ir  مراجعه نمایید
رشته حقوق همه گرایش ها : عمومی ، جزا و جرم شناسی ، بین الملل،خصوصی…

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

1- پدر طبق ماده 1199 ق.م تکلیف به دادن نفقه فرزند خود می باشد و از این رو، تفاوتی بین فرزند و جنین وجود ندارد. بدین ترتیب می توان گفت: در حالت استفاده از رحم جایگزین مادر جانشین به علّت حمل جنین فراکاشته والدین حکمی، مستحق نفقه از جانب ایشان خواهد بود.
2- در این مورد اختلاف نظرهای وجود دارد که بعضی طفل را متعلق به صاحبان نطفه و بعضی طفل را متعلق به صاحب رحم میدانند.
3- مساله ارث کودکانی که از طریق تلقیح مصنوعی متولد میشوند تابع ثبوت نسب میان طفل و صاحبان اسپرم و تخمک ویا رحم است.چنانچه رابطه نسبی میان طفل و صاحب اسپرم از یک سو و صاحب تخمک یا رحم یا هر دو(بنا به اختلاف مبانی در مساله نسب مادری) از سوی دیگر به رسمیت شناخته شود”توارث میان انها نیز بر قرار میشود و بر عکس هر گاه رابطه نسبی میان کودک و والدین ژنتیکی او بر قرار نباشد توارث میان انها نیز منتفی خواهد بود.
4 ـ حفظ و نگهداری اطلاعات مربوط به جنین اهدایی به خاطر حفظ اسرار و آبروی اشخاص اهدا کننده واهدا گیرنده و نیز طفل حاصل از اهدای جنین می باشد.
5 ـ وظایف و تکالیف زوجین اهدا گیرنده ی جنین و طفل متولد شده ازلحاظ نگهداری، تربیت، نفقه و احترام نظیر وظایف و تکالیف اولاد با پدر و مادر است . ولی به نظر می رسد از لحاظ ارث و ولایت قهری به والدین ژنتیکی منتسب است .
اهداف تحقیق
هدف اصلی
هدف از تحقیق بر طرف کردن شک و شبهات موجود در مورد حقوق و تکالیف دریافت کنندگان جنین و طفل حاصل از آن می باشد.
اهداف فرعی
1) با تبیین و تشریح مفاهیم به کار گرفته شده از طریق تطبیق و مقایسه در حقوق ایران و سایرکشورها میتوان به ایننکته پی برد که قانونگزار تاچه میزان در بحث حمایت از کودکان بدونسرپرستموفق بوده است.
2) نقد و بررسی قواعد مربوط به حقوق و تکالیف دریافت کنندگان جنین و طفل حاصل از آن و ارائه پیشنهاداتی برای ارائه راهکارهایی در مورد ارتقاء سطح قوانین.
3) بررسی حقوق و تکالیف دریافت کنندگان جنین و طفل حاصل از آن در ایران و بیان وجوه اشتراک و افتراق آن در حقوق ایران و سایر کشورها.
4) فراهم نمودن امکان دستیابی برای محققان و دانشجویان به منابع خارجی موضوع تحقیق.

بررسی پیشینه و سابقه موضوع
با توجه به نوظهور بودن مسأله جایگزینی رحمی و اهمیت این موضوع در جامعه اسلامی تاکنون در بین حقوق دانان ایرانی مقالات متعددی از اساتید صاحب نظر در این رشته به تحریر درآمده است که در پاره ای ازآنها به بررسی جایگزینی رحمی که همان بارداری برای دیگری است، به واکاری مسایل ومعضلات مطروحه در جایگزینی رحمی، حکم استفاده از ر وش های مختلف بارداری جانشینی، حقوق ایجاد شده، تکالیف وتعهدات زوجین ناباروز و بانوی صاحب رحم نسبت به جنین و… به اختصار پرداخته شده است و در پاره ای از مقالات تنها به بررسی یک بعد از ابعاد جایگزینی رحمی پرداخته شده از طرفی مطالب نیز از انسجام، یکپارچگی و طبقه بندی مطلوبی برخوردار نیستند، منابع و کتب فقهی نیز بیشتر به موضوع باروری مصنوعی اختصاص دارد و موضوع استفاده از شیوه جایگزینی رحمی در آنها مطرح و بررسی نشده است.

به عنوان مثال در:
1- کتاب اهدای گامت و چنین در درمان ناباروری که مقالههای جمعی از نویسندگان در این کتاب گردآوری شده است هرچند به بررسی اهدای گامت وجنین در درمان ناباروری از دیدگاههای مختلف فقهی حقوقی، پزشکی، اخلاقی، روان شناسی و جامعه شناختی پرداخته شده اما معایبی در این کتاب به چشم می خورد.
اولاً:مطالب از انسجام و پیوستگی مناسبی برخوردار نمی باشد.
دوماً: در بررسی ابعاد مختلف استفاده از شیوه اهدای گامت و جنین به زوجین نابارور در جایگزینی رحمی در این کتاب باز هم اشارات مختصری صورت گرفته که کافی به نظر نمی رسد و در پاره ای از موارد اصلاً از جایگزینی رحمی صحبتی به میان نیامده است.
سوماً: چون این کتاب از گردآوری مجموعه مقالات نویسندگان مختلف تهیه و تدوین شده است. لذا نحوه نگارش هر مطلب و هرمقاله در بیان آراء و بررسی موضوع با قلم های مختلف در خوانندگان کسالت و خستگی در مطالعه مطالب را ایجاد می کند.
چهارم: دراین کتاب احکام وضعی کودکان ناشی از اهدای گامت تنها از یک بعد بررسی شده است که آن بعد مربوط به وراثت می باشد. ابعاد دیگر آثار احکام وضعی کودکان در استفاده از این شیوه چون نفقه، حضانت، نسب، ولایت و… از قلم افتاده است، از طرفی به استفاده از این شیوه در جایگزینی هیچ اشاره ای نشده است.
2-کتاب رحم جایگزین که به قلم باز هم گروهی از مؤلفان نگاشته شده است و ثمره جمع آوری مقاله های محققان مختلف در این کتاب به قلم خودشان است باز هم معایبی به چشم می خورد.
اولاً: در بررسی مقالات فقهی نظرات برخی ازآیات عظام مورد نقد وبررسی قرار گرفته شده بود در حالی که این نیاز احساس می شد نظرات علمای عظام در قالب بیان حکم اصلی، پر سش . پاسخ و … همراه با نقد آراء بزر گواران آورده شود.
ثانباً:با توجه به این که مطالب این کتاب از گردآوری مقالات نویسندگان مختلف جمع آوری شده است به تکراری بودن مطالب توجهی نشده و یک مطلب چندبار تکرار شده است.
کتب فقهی و حقوقی دیگری نیز که حول همین محور نوشته شده اند خالی از این معایب نیستند. در کتب فقهی وحقوقی دیگرچون حقوق مدنی نوشته دکتر ناصر کاتوزیان هرچند مختصرا به موضوع تلقیح مصنوعی اشاره شده، اما از ج ایگزینی رحمی بحثی به میان آورده نشده بود.
در کل در کتب و منابعی که در دسترس این حقیر بود مباحث مربوط به جایگزینی رحمی از پیوستگی خوبی برخوردار نبود و مطالب پراکنده و در پاره ای از موارد موضوع مسأله جایگزینی رحمی را مورد بحث و بررسی قرار داده بودند که خواننده و یا مخاطبان را برآن می داشت که ادامه مطلب را درکتب دیگری جستجو کنند در پاره ای از موارد نیز حکم اصلی مربوط به جایگزینی رحمی در برخی کتب آورده نشده بود و معایبی از این قبیل…
لذا در این نوشتار سعی براین است که در قالب و طرحی منسجم و منطقی ابتدا استفاده از جایگزینی رحمی را درمباحث پزشکی به طور مختصر و مفید مطرح نموده سپس به بررسی و واکاری جایگزینی رحمی در ابعاد مختلف فقهی و حقوقی همراه با بیان دلایل براهین و استدلالات قرآنی، روایی و نظر آیات عظم در ابواب مختلف و قواعد فقهی و حقوقی و مواد قانونی و … بپردازیم.

روش تحقیق
در این راستا، برای جمع آوری مطالب از روش کتابخانه ای و اسنادی و نیز از مقالات و اطلاعات دانشمندان فقهی، حقوقی، پزشکی استفاده شده است . همچنین ازشبکه جهانی اینترنت به منظور استفاده ی بروز منابع و اطلاعات، بهره گیری شد ه و بدین ترتیب، روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی است.

بخش اول :
مفاهیم و مبادی بحث
فصل اول : مفاهیم و تعاریف
مبحث یکم: مفاهیم جنین و زوجین نابارور
– جنین (Embryo): موجودی که از تلقیح اسپرم و تخمک پس از طی مراحل چند روزه حاصل می گردد را جنین می نامند.
– زوج نابارور (Infertile couple) : ناباروری زوجین ممکن است به سه صورت اتفاق بیفتد؛ یا ناباروری بر اثر وضعیت جسمی یا روحی مرد است، یا بر اثر عوامل فیزیولوژیکی زن و یا براساس ناباروری طبیعی هر یک از زوجین اتفاق می افتد و معمولاً اگر زوج پس از یک سال نزدیکی مستمر بدون استفاده از روشهای جلوگیری از حاملگی، بارور نشود، به آنها زوج نابارور گویند.
مبحث دوم: تعاریف اصطلاحات تخصصی

– اسپرم( Sperm): سلولهای تولید مثل مرد که باعث باروری سلولهای تولید مثل زن (تخمک) می شوند. هر اسپرم دارای سه قسمت سر (حاوی مواد ژنتیکی یا کروموزومها)، تنه (بخش تولید کننده انرژی لازم برای تحرک) و دم بلند و باریک (جهت پیش راندن و تحرک) است. هریک میلی متر از مایع آن در بردارنده تعداد 150-50 میلیون اسپرم می باشد، در صورتی که تعداد اسپرم های یک مرد در هر میلی لیتر کمتر از 20میلیون باشد نابارور است. تعداد اسپرم بین 20 تا 40 میلیون در میلی لیتر در مرز طبیعی قرار دارد.
اسپرم اهدایی (Donor Sperm): اسپرمی است که از اهداکننده دریافت می شود و از آن در انتقال مستقیم به رحم یا در لقاح خارج رحمی زوج نابارور با عامل مردانه مورد استفاده قرار می گیرد.
– اجاره رحم (Womb Renting) : به یکی از حالات درمان ناباروری در زوجین گویند که طی آن عمل تلقیح مصنوعی را با روشهای پیشرفته پزشکی در محیط آزمایشگاه روی اسپرم و تخمک زوج نابارور انجام داده و سپس آنرا در رحم مادر جانشین قرار می دهند، تا پس از تولد و رشد و تکامل جنین، فرزند به زوج نابارور تسلیم شود. این حالت، غالباً در زوجینی اتفاق می افتد که زوجه یا اصولاً فاقد رحم و یا قادر به پرورش جنین در رحم خود نبوده و یا به هر دلیلی از رحم زن دیگری برای رشد و تولد فرزند خود استفاده می کند.
– انتقال جنین(Embryo Transfer): شامل قراردادن جنینها در داخل رحم از راه واژن و دهانه رحم، یا انتقال زیگوت به داخل لوله های فالوپ(zift) یا انتقال جنین به داخل لوله های فالوپ (TET) می شود.
– اهدای جنین (Donor Embryo) : جنینهایی که از اسپرم و تخمک یک زوج به عمل می آورند و به زوجه یا زن نابارور دیگری اهدا می کنند.
– بارداری (Pergnancy) : به مدت زمان رشد و تکامل جنین در رحم از زمان حاملگی تا تولد فرزند را دوران بارداری می گویند. این مدت زمان در انسان بطور متعارف چهل هفته به طول می انجامد.
– باروری (تلقیح) مصنوعی (Artificial Inscmination) : یکی از حالاتی است که به موجب آن مادر جانشین به وسیله عملیات آزمایشگاهی عمل لقاح باردار می شود. در عمل لقاح ممکن است از گامتهای زوجین نابارور استفاده شود. بنابراین، باتوجه به مطالبی که عنوان شد تلقیح مصنوعی عبارتست از آبستن کردن زن با وسایل مصنوعی مثل تزریق اسپرم مرد به رحم زن به کمک وسایل پزشکی و آزمایشگاهی بدون انجام عمل مقاربت طبیعی.
– بانک(Cryebank): مکانی است که بافتهای مختلف و (اسپرمها، تخمک یا جنین) به وسیله عمل منجمد سازی در آن مکان نگهداری می شوند.
– بیضه(Testis): در پستانداران مذکر از جمله انسان وجود دارد. بیضه ها از دوران جنینی در ناحیه کمری و بعضاً از شکم خارج می شوند و داخل کیسه ای بنام اسکروتوم (کیسه بیضه) قرار می گیرند. بیضه ها دو محصول عمده تولید می کنند، اسپرماتوزئیدها که ژنهای جنس نر را به جنین منتقل می کنند و آندروژنها که وظیفه تکمیل خصوصیات جنسی نر را به عهده دارند.
– پدر و مادر حکمی: پدر یا مادری که در حالت اجاره رحم ممکن است از اسپرم یا تخمک آنان برای بوجود آمدن جنین جهت انتقال به رحم زن بیگانه (مادر جانشین) استفاده شود. البته بنا به نظر یکی از حقوقدانان به کاربردن اصطلاح(والدین حکمی) در رابطه با زوج ناباروری که اسپرم و تخمک هر دو متعلق به آنان باشد صحیح نیست؛ چرا که این مرد بنا به اتفاق فقها و حقوقدانان، و همسر نابارور وی نیز به نظر اکثر فقها، هر دو پدر و مادر واقعی و نسبی چنین فرزندی به شمار می روند . به هر ترتیب به والدین حکمی (زوج متقاضی فرزند) نیز می توان نامید.
– تخمدان (Ovary) : جسمی بادامی


دیدگاهتان را بنویسید