تولید زراعی این گیاهان پس از گذار از مرحله امکان سنجی کشت و تولید مزرعه‌ای نیازمند یک بررسی و توجیه اقتصادی جهت تصمیم‌گیری و برنامه ریزی در خصوص آن ، با توجه به هزینه‌ها و درآمدها می‌باشد.
بررسی اقلام تولیدی و صادراتی در گیاهان دارویی حکایت از اهمیت تولید زراعی به جای روشهای سنتی و بهره‌برداری از عرصه‌های طبیعی دارد. ضمن اینکه با افزایش جمعیت کنونی و فشاری که بر عرصه‌های طبیعی وجود دارد، اصولاً حجم تقاضای گسترده کنونی جواب داده نخواهدشد مگر با روش های مناسب تولید زراعی این گیاهان (وجدانی و سلگی، 1384).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از عمده اهداف و انگیزه‌های کشاورزان در انتخاب گیاه دارویی به عنوان یک گیاه زراعی، افزایش بهره وری آنها در مقایسه با سایر محصولات زارعی می‌باشد به ویژه آنکه برخی از انواع این گیاهان در شرایط آب وهوایی نامساعد و محدود نیز قابلیت کشت و تولید را دارند (باقری و همکاران، 1384).
2-2- مشکلات عمده در تولید و توزیع گیاهان دارویی کشور
عمده ترین مشکل گیاهان دارویی در کشور استاندارد نبودن و عدم کنترل کیفی و کمی داروهای گیاهی، نبود بازار داخلی مناسب به دلیل عدم تجویز پزشکان، سیستم توزیع نامناسب (عطاری ها)، عملکرد ضعیف برخی از تجار ایرانی، ضعف در فنآوری و تهیه داروهای گیاهی به دلیل عدم آگاهی کشاورزان از اصول صحیح کشت و بهره برداری ،خشک کردن، ضعف سیستم بسته بندی، نحوه انبار داری و انبار سازی، ضعف در اطلاع رسانی، نبود صنایع تبدیلی در مناطق مختلف و کشت اصولی و علمی این گیاهان می باشد. مهم تر اینکه این صنعت دارای یک متولی خاص و دلسوز نبوده و عدم هماهنگی بین سازمانی به این سوء مدیریت قوت می‌بخشد.
بسیاری از تواناییهای کشور در پس موانع ومشکلات عدیده‌ای پنهان مانده‌اند.اهم این مشکلات ریشه در عدم وجود برنامه جامع و ملی دارد که متأسفانه مدیران کشور با این مسأله به صورت استراتژیک برخورد نمی‌کنند.
هر سازمان و ارگانی در عمل، بر مبنای نیاز سنجی و اولویتهای درون سازمانی اقدام به فعالیت می‌کند که نتیجه آن کارهای پراکنده و تکراری است و نتایجی موضعی و کمرنگ به همراه دارد. به علاوه اکثر قراردادهای بسته شده در این صنعت به نفع کارخانه است و در نهایت اینکه به دلیل عدم اعتماد کشاورزان به پیشنهاد این مراکز فشار بر عرصه های طبیعی زیاد می‌شود که خود بحثی مفصل را می‌طلبد.

از سوی دیگر هر چند حضور بخش خصوصی برای مدیریت این شبکه از نظر مدیریتی آرمانی به نظر می‌رسد ولی شاید بهتر باشد برای جلوگیری از ایجاد مشکل، سازمان هایی نیمه دولتی به عنوان هسته مرکزی این آژانس بازاریابی فعالیت کنندو این شرکت های خصوصی که از کمک های دولتی بهره‌مند هستند، در زمینه‌های مختلف با این هسته مرکزی به تبادل اطلاعات و خدمات و کالا بر اساس تعرفه‌های منصفانه بپردازند. این زمینه شامل همکاری بازاریابی کارخانه‌های فرآوری و بسته بندی برای اعلام نیاز همکاری شرکتهای خصوصی برای ترویج، بستن قرارداد با کشاورزان، ارائه مشاوره‌های علمی و مالی، بیمه محصولات وغیره برای تأمین نیاز است.
در عرصه بین المللی باید به استانداردهای جهانی توجه شود و با توجه به ذخایر فیلوژنتیکی غنی موجود، تحولی عملی در اصول کشت و فرآوری این گیاهان لازم به نظر می‌رسد که می‌تواند هزینه‌های خود را به عنوان بودجه‌ای با حداقل ثابت و بسته به سود شبکه تامین نماید(نیرومنش و همکاران، 1384).
یکی از مشکلات مهم موجود بر سر راه رشد و توسعه گیاهان دارویی بازار یابی محصولات آن می‌باشد. بازار یابی صحیح سبب می‌شود تا محصولات بر اساس نیاز مصرف کنندگان تولید و به نحوه بهداشتی و مورد پسند در اختیار آنان قرار گیرد. به دلیل ویژگی های خاص گیاهان دارویی نظیر فساد پذیری، تولید فصلی و حجیم بودن، بازار یابی محصولات آن از حساسیت بالایی برخوردار است .
عملیات بازار یابی شامل انبارداری ،حمل و نقل،درجه بندی ،بسته بندی و تبدیل می‌باشد. در سازمان بازار یابی نیز تولید کنندگان، واسطه ها و مصرف کنندگان نقش عمده را ایفا می‌نماید(رحیمی، 1384).
هزینه‌های بازاریابی باید از سوی کارخانجات دارای صنایع تبدیلی گیاهان دارویی به عاملین بازاریابی پرداخت شود. علت این گونه اختصاص سود این است که فرآورده‌های دارویی قیمتی بسیار بالاترازخود آن گیاهان به صورت تر و یا خشک دارند. از سوی دیگر این شبکه بازاریابی بدلیل فعالیت درعرصه بین المللی برای کارخانجات سودی سرشار به همراه خواهد داشت. به نظرمی رسد عملکرد این سیستم بسیار گران است که تمام قسمتهای ذینفع به صورت کاملاً منصفانه به ادامه فعالیت اقتصادی علاقه نشان می‌دهند.
2-3- تیره نعناع
تیره نعناع دارای صفات و اختصاصات بسیار با اهمیت است. اختصاصات مزبور به قدری روشن و قابل تشخیص اند که این تیره را باید از اولین تیره های مشخص شناخته شده توسط گیاه شناسان دانست.
بر اساس ساختمان گل، نعناعیان یکی از بزرگترین و توسعه یافته ترین خانواده های گیاهی رده عالی محسوب می شوند. این گیاهان در تمامی نقاط جهان به جز قطب شمال وقطب جنوب پراکنش دارندو بیشترین دامنه انتشار آنها در منطقه مدیترانه است , 2005) Aflatuni).
گیاهان این تیره گیاهانی عموماً علفی، یکساله یا پایا و دارای ساقه های راست یا خزنده اند. بعضی از آنها ظاهر بوته مانند و ساقه های چوبی شده فراوان دارند.
از مشخصات این گیاهان آن است که ساقه های چهار گوش دارند. از قاعده ساقه آنها نیز غالباً ساقه های فرعی منشأ می گیرد که حالت خزنده در سطح زمین پیدا می کنند ویا درون خاک وارد گردیده به صورت ساقه های زیر زمینی در می آیند. در انواع چند ساله این گیاهان،ساقه های مسن، ظاهر مدور دارند.
عد? زیادی از گیاهان تیره نعناع، به سرعت تحت تأثیر شرایط متفاوت محیط زندگی قرار می گیرند، مانند آنکه انواعی از آنها که در دشت ها و اماکن مرطوب می رویند اگر به محیط های خشک منتقل شوند، به سرعت تغییراتی از نظر سازش و تطابق با شرایط محیطی حاصل می کنند تا تحمل آنها در مقابل تعرق، زیاد شود. به طوری که برگ های آنها پوشیده از کرک می شود، یا کنار? پهنک برگ های آنها به سمت پایین خمیدگی پیدا می کند، یا روزنه ها به حالت فرو رفته در بشره باقی می مانند، یا ممکن است هیپودرم آنها به صورت کاملا کلانشیمی درآید و یا برگ حالت نسبتا ضخیم و چرمی پیدا کند. حتی سطح برگ ممکن است کاهش حاصل نماید به حدی که به کلی از بین برود. (زرگری، 1376). این گیاهان برای سهولت در گرده افشانی سازگاری هایی مانند شکل ظاهری گل، رنگدانه ها و تراوش شهد پیدا کرده اند(Aflatuni, 2005).
گیاهان تیره نعناع، عموماً برگ های متقابل، گاهی ساقه آغوش و به ندرت فراهم دارند و برگ ها همیشه ساده اند. بشره ساقه و برگ این گیاهان، غالباً پوشیده از تارهای ترشحی وغیر ترشحی به اشکال مختلف است.(امید بیگی، 1376 )
گل های آنها کامل، نامنظم، نر- ماده و مجتمع به صورت دسته هایی واقع در محور ساقه یا در قسمت انتهایی آن است. این گیاهان دارای کاسه گل پیوسته بوده که عموماً دارای 5 تقسیم یا دندانه می با شد و بر روی کاسه گل گاهی خطوط برجسته و گاهی اوقات کرک وجود دارد که در شناسایی گیاه مورد استفاده قرار می گیرد.(زرگری، 1376 )
این خانواده یکی از بزرگترین خانواده های گیاهی برای ارزیابی و بررسی وقایع متابولیسم ثانویه است.
مواد مؤثره عمده نعناعیان، اسانس های ترپنوییدی و مواد فنلی گوناگون است.بیشتر ترپن ها و دیگر ترکیبات درغدد ترشحی برگ ها، ساقه ها و اندام زایشی این گیاهان تجمع یافته اند .(Aflatuni, 2005)
جام گل در این گیاهان دارای اشکال متنوع بوده وعموماً به چهار صورت زیر می باشد:
1- جام گل دارای دو لوب مشخص
2- جام گل به علت عدم رشد لوب فوقانی به ظاهر دارای یک لوب
3 – جام گل مرکب از پنج لوب مساوی یا تقریباَ مساوی
4 – جام گل فقط دارای لوب تحتانی منقسم به پنج لوب
پرچم آن ها حالت دی دینام دارد. مادگی دو برچه ای، خامه ژینوبازیک و میوه چهار فندقه محتوی دانه های بدون آلبومن است.
گیاهان این تیره از نظر مشخصات تشریحی دارای ویژگی های عمومی به شرح زیر می باشند:
1- انواع علفی آنها عموماً دارای دسته های کلانشیم در زوایای ساقه زیر بشره اند. وجود این حالت باعث می گردد که ساقه این گیاهان ظاهر چهار گوش پیدا کند.
2 – دسته های چوب – آبکش پسین در آنها معمولاً به وضع غیر ممتد و جدا از هم دیده می شود.
3 – بشره ساقه و برگ این گیاهان، غالباً پوشیده از تارهای ترشحی و غیر ترشحی به اشکال مختلف است .
4- تارهای ترشحی اسانس در آنها دارای پایه یک یا دو سلولی منتهی به یک برجستگی 4 تا 8 سلولی و یا بیشتر است. اسانس ترشح شده معمولاَ خارج از دیوار? سلولزی در زیر کوتیکول جمع می شود و این خود باعث می شود که بشره در همان ناحیه کمی متورم جلوه نماید(زرگری،1376).
تیره نعناع منبع سرشار از گیاهان اسانس دار معطر است. برای مثال می توان گونه هایی از مریم گلی، اسطوخودوس، رزماری، نعناع و فراسیون را نام برد. این گیاهان در صنایع دارویی و آرایشی استفاده می شوند.
بسیاری از گیاهان این تیره در گروه سبزیجات سرشار از ترکیبات معطر است. برای مثال می توان گونه هایی از مرزنجوش، آویشن، ریحان، مرزه، بادرنجبویه، آویشن شیرازی را نام برد. این گیاهان به عنوان سبزی و چاشنی استفاده می شوند.
برخی از گونه های جنس هایی چون مریم گلی، بادرنجبویه، ریحان، مرزه، نعناع، گوش بره، مریم نخودی، Ajuga، Scutellaria، Nepeta و Stachys به عنوان سبزی یا گیاه زینتی کاشته می شوند.(حسینی، 1382)
تفاوت قابل ملاحظه در تعداد کروموزوم های جنس Mentha بیانگر تنوع ژنتیکی در گونه های مختلف نعناع می باشد. برای مثال M. piperita L. دارای 72 کروموزوم می باشد. در حالی که در M. aquatica L. تعداد کروموزوم ها 36 یا 48 و در گونه M.spicata، این تعداد به 96 می رسد.(نیاکان، 1379)
دربین عوام گیاهان دیگری با برگ های معطر وجود دارد که به اشتباه به آن ها نعناع گفته می شود.نعناع ویتنامی در نواحی شمال شرقی آسیا مورد استفاده قرار می گیرد ولی جزء گیاهان خانواد? نعناع نیست. در مرکز وشمال آمریکا ،نعناع راyerbabuena و در پاکستان podeena می گویند.
2-4- نعناع فلفلی
2-4-1- تاریخچه
از دو هزار قبل تاکنون استفاده از گیاهان مختلف تیره نعناع به عنوان ادویه و دارو معمول بوده است.(حیدری، 1385)
تصور می رود که نخستین گیاهان تیره نعناع از خاور دور واز راه کشورهای شمال افریقا و جنوب اروپا به انگلستان راه یافتند و در آنجا مورد پرورش و عمل آوری قرار گرفتند.
متاُسفانه از آثار مکتوب به جای مانده از ادوار گذشته سده های میانی هیچ گونه شواهدی در زمینه منشأ و ویژگی های گیاه شناختی واریته های نعناع ارائه نشده است. اما قدیمی ترین نمونه نعناع فلفلی که سندیت تاریخی دارد از شهر میچام انگلستان به دست آمده است که هم اکنون در هرباریوم وابسته به موزه بریتانیا در لندن نگهداری می شود.(شولستن، 1380)
در سال1696 میلادی، John Ray در قلمرو املاکی در جنوب انگلستان در ایالتHerford نمونه ای از یک نوع نعناع که در کشتزار نعناع سبز روییده بود بدست آورد که به سهولت از پایه های دیگر به علت داشتن سنبله های کوتاه ولی قوی تر متمایز بود. به علاوه طعم تند مخصوص داشت .این گیاه در سال 1704 ً توسط دانشمند مذکور به Mentha palustris نامیده شد. بدون تردید، این توده گیاهی از منابع منحصر به فردی بوده که بعداً منشأ پیدایش سطوح پهناوری از زراعت این گیاه در مناطق دیگر کره زمین شده است.
نمونه ای از این گیاه که در میچام انگلستان باقی ماند، به همان صورت دست نخورده حفظ گردید در حالی که گیاه انتشار یافته در نواحی دیگر، متحمل تغییراتی شد(زرگری، 1376).
2-4-2- وجه تسمیه
در اساطیر حماسی یونان باستان آمده است که Persephone یا Core، ملکه دوزخ هنگامی که شوی خود Ploton، رب النوع جهان اموات را با Mintha، الهه ی باروری و دختر Ceres، رب النوع کشاورزی دید، آن چنان به خشم آمد که آن الهه ی نگون بخت را سحر و به گیاه عطر آگین نعناع که در زبان یونانی Mintha نامیده می شود، مبدل ساخت. گفته می شود که گونه های عدیده نعناع که در اعصار بعد پدید آمدند از آن نعناع نخستین که در یونان روییده بود منشأ گرفته و به دیگر نقاط جهان برده شدند.
به هر تقدیر نمی توان منکر این واقعیت علمی شد که خاستگاه بسیاری از گونه های نعناع اطراف دریای مدیترانه می باشد و مردم این منطقه از جهان دارای سوابق تاریخی طولانی در زمینه بهره جویی از خواص غذایی و دارویی این گیاه و گونه ها ی نزدیک به آن می باشند (شولستن،1380).
نام نعناع در اکثر زبان های اروپایی مشابه است:
آلمان Minze=، هلندیMunt=،استونیMunt=، لیتوانیMeta=، ایتالیاییMenta=،فنلاندی Minttu=، چکسلواکی.Mata=،لهستانیMieta=، نروژی ودانمارکی=Mynte،روسیMyata=، لتونیMetra=.
همه این نام ها از نام لاتین نعناع گرفته شده اند.نام لاتینmentha خود از minthe گرفته شده است. قدیمی ترین نسخه ای که در مورد mintha گزارش می دهد در شهر مسین یونان قدیم، پیدا شده است.
Pepper در زبان های دیگر و همچنین درگیاه شناسی به عنوان صفتی برای گونه ها آمده است، piprita به طعم تند و سوزاننده و فلفلی مانند این نوع نعناع خاص است.
نعناع در انجیل عهد جدید heydosmon نامیده شده است. این ترکیب به معنای ماده دارای رایحه مطبوع (the sweet smelling one) است که متشکل از دو بخش استheyds به معنای pleasant مطبوع و خوشایند،osme به معنای smell بو ورایحه است.که در زبان های امروزی، نام های گرفته شده از آن معنی نعناع سبز می دهند نه نعناع فلفلی.
در زبان های سامی،نام هایی مشابه نعناع دیده می شود.
در عربی=النعناع an nana،عبریnana=،مالتneghniegh=،ترکیnane=،
آلبانیnenexhiku=،پشتوnauna=،فارسی=نعناعnana، (2009،( www..nlm.nih.gov ,.
2-4-3- مشخصات گیاهشناسی
نعناع فلفلی با نام علمیMentha piperita L. گیاهی چند ساله و علفی متعلق به تیره نعناعیانLamiaceae ،راست? لامیالز، زیر رد? پیوسته گلبرگان، رد? دولپه ای ها، شاخ? نهاندانگان و سلسل? گیاهان است (حسینی، 1382).
این گیاه دارای ساقه هایی به دو شکل زیر زمینی و خزنده است که از نوع خزنده آن در محل گره ها، دسته ای از ریشه های نابجا به درون زمین نفوذ کرده واز سمت مقابل آن، یک شاخ? قائم، برگدار و کوچک خارج می شود که در نهایت منجر به پیدایش پایه های جداگانه در فواصل مختلف ساقه خزنده، در محل پیدایش ریشه های نابجا می گردد (زرگری، 1376).
ساقه های این گیاه مانند سایر گیاهان تیره نعناع چهار گوش، به رنگ قرمز مایل به بنفش یا مایل به ارغوانی است و در محل هر یک از گره های آن، دوبرگ متقابل دیده می شود.
برگهای آن متقابل، دارای دمبرگ و به شکل بیضوی، نوک تیز، دندانه دار و دارای کرک های پراکنده، به درازای 4 تا 7 سانتی متر وبه عرض 2 تا 3 سانتی متر است. این ابعاد در شاخه های گلدار همیشه کمتر از شاخه های عقیم است .
گل های آن که در ماه های مرداد و شهریور ظاهر می شوند به رنگ گلی روشن یا کم و بیش ارغوانی مایل به بنفش هستند و به تعداد زیاد در مجاور یکدیگر به نحوی مجتمع می شوند که مجموعاً در قسمت انتهایی ساقه ها، به صورت سنبله هایی با شکل ظاهری بیضوی نوک تیز جلوه می کنند. برخی از شاخه های این گیاه عقیم و عاری از گل باقی می مانند (زرگری، 1376).
جام گل در این گیاه به صورت چهار لوبه درآمده، تعداد پرچم چهار عدد است و مادگی تشکیل میوه ای تتراکن را می دهد (حسینی، 1382).
میوه نعناع کپسولی کوچک وبه رنگ قرمز تیره است. بذر این گیاه فاقد قوه رویش است.(بهادری، 1385)
اندام های زیر زمینی این گیاه به رنگ سفید، نازک وبه طول 5 تا 20 سانتی متر است. ریشه نعناع چندان عمیق نیست و بیشتر در سطح خاک پراکنده است. ضخامت آن 3 تا4 میلی متر است( طبائی عقدائی، 1382).
اندام های زیر زمینی این گیاه به رنگ سفید، نازک و به طول 5 تا 20 سانتی متر می باشند. پژوهش های سیتولوژیکی به عمل آمده نشان می دهد که این گیاه، یک هیبرید سه گانه حاصل از M. silvestris، M. rotundifolia و M. aquatica است که مسیر طبیعی خود را سپری کرده است. البته بیشتر شواهد بر اینکه این گیاه یک هیبرید دوگانه حاصل از M. spicata و M. aquatica است دلالت دارند.
بر اساس بررسی ها، مشخص شده است که هر چه سهم گونه M. aquatica در پیدایش هیبرید بین گونه ای مذکور بیشتر باشد، به همان میزان برگ های نعناع فلفلی از رایحه و طعم بهتری برخوردار خواهند شد(شولستن، 1380).
2-4-4- انواع واریته ها
نعناع فلفلی دارای فرم ها و واریته های متعددی است که از بین آنها دو فرم زیر از نظر تولید اسانس بر سایرین برتری دارند:
Mentha piperata Var.officinalis Forma.rubescens camus


پاسخ دهید